Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for mei, 2016

Tot mijn grote spijt en schaamte moet ik bekennen dat ik Connie Palmen lange tijd links heb laten liggen, toen de lezing van De Wetten of De Vriendschap mij begin jaren ’90 niet goed was bevallen. Het was eerder nieuwsgierigheid dus die me ertoe noopte om in ‘Jij Zegt Het’ te beginnen. En dan nog eerder nieuwsgierigheid naar de dynamiek binnen het duo Hughes-Plath dan naar het schrijftalent van Palmen. ‘Je moet wel lef hebben’, dacht ik nog, ‘om je tanden te durven zetten in de relatie tussen Sylvia Plath en Ted Hughes en dan nog wel vanuit zijn perspectief’. Onmiddellijk daarna bedacht ik me dat ‘lef’ net het datgene is waar het Palmen niet aan ontbreekt. Het is weinigen in het literaire wereldje gegeven, die ‘fuck you’ attitude die haar kenmerkt. De manier waarop ze haar liefdesleven in alle openbaarheid beleeft die tegelijkertijd vrij is van alle aandachttrekkerij. Hoe ze worstelt met verslaving en andere kleine kantjes, en hoe ze bijzonder weinig haar best doet om in de smaak te vallen. Vooral dat laatste is tegenwoordig als vrouw een statement. Palmen is niet je volgende beste vriendinnetje dat je zal vertellen dat het allemaal wel goed komt en dat we allemaal lief moeten zijn tegen elkaar. Eerder integendeel. Connie is moeilijk, lastig, tegendraads en begroet de rest van de wereld met een gezond wantrouwen. Gelukkig hou ik veel meer van stekelvarkentjes dan lieflijk ogende elfjes die je net zo goed een mes in de rug zullen planten als je eens twee seconden met je ogen knippert.

Terug naar ‘Jij Zegt Het’. Het verhaal van de verhouding tussen Plath en Hughes is genoegzaam bekend. Zij het tere kasplantje, hij de grove bruut en rokkenjager. Zij die zich in de keuken vergaste omdat ze zijn affaires niet meer kon verkroppen. Een groot talent in de kiem gesnoerd door een monster van een man. Enfin, zo ging de achteraf-lezing van de feiten toch. Hughes werd bespuwd en veracht voor zijn rol in haar dood.

Nu ja, niet dat Palmen de feiten vooraf kent, maar ze werpt toch een ander licht op de feiten. Plath had ook voor ze Hughes ontmoette al een verleden van depressies, ernstige suïcidepoginge en leed onder de gezinsdynamiek: een Pruisische afkomst, een dominante moeder met grootste ambities op haar dochter geprojecteerd en een afwezige vader. De kiemen voor de latere tragedie waren al gelegd.

Palmen beschrijft op meesterlijke wijze de verhouding van het echtpaar. Moeiteloos, zelfs bijna achteloos laat ze de observaties uit haar pen rollen. Het moeilijke makkelijk laten uitschijnen, iemand heeft ooit beweerd dat dat groot talent verraadt, en dat is wat mij betreft in ‘Jij zegt het’ meer dan waar. Sylvia wordt ontleed op basis van haar dagboeken en brieven. Ze is grillig, dwingend, eisend, worstelt met haar talent en haar moeder. Ze is tot op het paranoïde af wantrouwig over Hughes’ omgang met andere vrouwen, jaloers, bezitterig en controlerend. Ze dwingt hem in een loyaliteitsconflict met zijn ouders en zijn geliefde zus. Hij kiest steeds voor haar: zij heeft hem nodig, is als de dood door hem verlaten te worden. Hij is blij dat iemand hem op die manier het middelpunt van haar leven maakt, kan zich volop uitleven in de rol van mentor en verjager van al haar demonen en neemt er de vreemde blikken van zijn vrienden over haar gedrag maar bij. Palmen verschaft in ‘Jij zegt het’ een mooi inzicht in dit soort gedoemde relationele symbiose. Uiteindelijk probeert Hughes het wurgende huwelijk achter zich te laten (of alleszins open te breken) door verliefd te worden op de vrouw van een bevriend koppel waarmee hij een affaire begint. Saillant detail: enkele jaren na de dood van Plath zal ook deze vrouw zelfmoord plegen door haar hoofd in de oven te steken en neemt daarbij hun dochtertje mee in de dood.

Palmens taalgebruik is meeslepend met een zeker barok karakter zonder dat het overweldigend of overdadig aandoet.

Als ik dan toch een minpunt moet aanhalen: naarmate de dramatische ontknoping van het boek nadert wordt Hughes naar mijn gevoel toch iets te veel neergezet als een naïeve sukkel die te weinig kan inschatten wat de gevolgen van zijn onbezonnen acties zijn. Verliefde mensen zijn nu eenmaal wreed en laten ex-geliefden en gezin vaak zonder scrupules achter, verblind als ze zijn door de roze wolk waar ze zich nu eenmaal op bevinden. Dat Plath zo tragisch aan haar einde is gekomen is niet (helemaal) zijn schuld: jarenlang psychisch lijden en een medische wetenschap die nog in de kinderschoenen stond (de manier waarop de dokter waarbij ze hulp zocht erop stond dat ze voor haar eigen kinderen bleef zorgen bijvoorbeeld) zal daar zeker ook toe hebben bijgedragen.

Blij in elk geval met deze herontdekking van Palmen!

Advertenties

Read Full Post »